DEXA Scan วิเคราะห์สุขภาพเพื่อการดูแลอย่างตรงจุด ประเมินมวลไขมัน มวลกล้ามเนื้อ และมวลกระดูก
ศูนย์ : ศูนย์สุขภาพนครธน, ศูนย์กระดูกและข้อ
บทความโดย : นพ. นฤพงษ์ ตันติภิรมย์สิน
การชั่งน้ำหนักทั่วไปอาจไม่เพียงพอที่จะบอกว่าร่างกายของเราแข็งแรงดีจริงหรือไม่ เพราะตัวเลขน้ำหนักที่ลดลงหรือเพิ่มขึ้น ไม่สามารถแยกแยะได้ว่าเป็นน้ำหนักจากไขมัน กล้ามเนื้อ หรือมวลกระดูก DEXA Scan จึงเป็นเทคโนโลยีวินิจฉัยทางการแพทย์ที่เข้ามาตอบโจทย์การดูแลสุขภาพเชิงลึกได้ ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้ที่ต้องการวางแผนลดไขมัน เพิ่มกล้ามเนื้อ หรือเป็นผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงโรคกระดูกพรุนและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) การตรวจชนิดนี้จะช่วยให้คุณมองเห็นภาพรวมสรีระภายในได้ เพื่อการวางแผนรักษาและดูแลตัวเองได้อย่างตรงจุด
สารบัญ
- DEXA Scan คืออะไร? ทำความรู้จักเทคโนโลยีสแกนลึกระดับสรีระ
- ฟังก์ชันเด่น DEXA Scan ตรวจมวลกระดูก ตรวจองค์ประกอบร่างกาย ทำอะไรได้บ้าง?
- ใครบ้างที่ต้องตรวจ? เช็กกลุ่มเป้าหมายและประโยชน์ที่ได้รับ
- เตรียมตัวก่อนเข้ารับบริการ DEXA Scan เพื่อความแม่นยำสูงสุด
- ข้อควรระวังและข้อห้ามในการตรวจ
- ขั้นตอนง่ายๆ ในห้องตรวจ สบาย ไม่เจ็บ ปลอดภัยสูง
- สรุปข้อดี ทำไม DEXA Scan จึงเป็นเครื่องมือยอดนิยมในการเช็กสุขภาพ
- คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการสแกน DEXA (FAQs)
- ปรึกษาปัญหาสุขภาพ ไม่เสียค่าใช้จ่าย
DEXA Scan คืออะไร? ทำความรู้จักเทคโนโลยีสแกนลึกระดับสรีระ
DEXA Scan หรือ Dual-energy x-ray absorptiometry คือ เครื่องตรวจวัดความหนาแน่นมวลกระดูก (Bone Mineral Density: BMD) ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล นวัตกรรมนี้ใช้รังสีเอกซ์พลังงานต่ำสองพลังงานในการสแกนผ่านร่างกาย ทำให้สามารถแยกความหนาแน่นของเนื้อเยื่อแต่ละประเภทได้อย่างละเอียดสูง จุดเด่นสำคัญที่ทำให้เครื่องมือนี้เหนือกว่าการตรวจทั่วไปคือ ไม่ได้ตรวจได้เพียงแค่มวลกระดูกเท่านั้น แต่ยังสามารถทำการสแกนแบบ Whole Body องค์ประกอบร่างกายเพื่อประเมิน Body Composition Analysis มวลไขมัน มวลกล้ามเนื้อ และการกระจายตัวของไขมันตามส่วนต่างๆ ของร่างกายได้อย่างแม่นยำ ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินความเสี่ยงทางสุขภาพของผู้ป่วยและบุคคลทั่วไปได้อย่างรอบด้าน
ฟังก์ชันเด่น DEXA Scan ตรวจมวลกระดูก ตรวจองค์ประกอบร่างกาย ทำอะไรได้บ้าง?
การทำงานของเครื่อง DEXA Scan รุ่นใหม่ ถูกออกแบบมาให้ตอบโจทย์การตรวจวิเคราะห์ที่ครอบคลุม โดยแบ่งออกเป็น 2 ฟังก์ชันหลักๆ ดังนี้
- การตรวจความหนาแน่นมวลกระดูก (Bone Mineral Density - BMD)
เครื่องสแกนจะทำหน้าที่วิเคราะห์หาความหนาแน่นของแร่ธาตุในกระดูกเพื่อวินิจฉัยภาวะกระดูกพรุน (Osteoporosis) และประเมินความเสี่ยงในการเกิดกระดูกหัก โดยตำแหน่งสำคัญที่นิยมตรวจและมีความเสี่ยงสูงต่อการแตกหัก ได้แก่
- กระดูกสันหลังส่วนเอว (Lumbar spine) จุดสำคัญที่มักเกิดการทรุดตัวในผู้สูงอายุ
- กระดูกต้นขาและข้อสะโพก (Femur / Hip) บริเวณที่หากเกิดอุบัติเหตุหักแล้วจะส่งผลกระทบต่อการเดินและการใช้ชีวิตอย่างรุนแรง
- กระดูกบริเวณข้อมือ (Forearm) จุดที่มีความบอบบางและรับแรงกระแทกได้ง่าย
- การตรวจวิเคราะห์องค์ประกอบร่างกาย (Body Composition Analysis)
ฟังก์ชันนี้จะสแกนทั่วร่างกายเพื่อจำแนกส่วนประกอบออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่ มวลกระดูกเฉลี่ยทั้งตัว มวลไขมัน และมวลกล้ามเนื้อ
- วิเคราะห์มวลกล้ามเนื้อแบบแยกส่วน เครื่องสามารถรายงานปริมาณกล้ามเนื้อรวมและแยกย่อยตามส่วนต่างๆ เช่น แขนซ้าย แขนขวา ขาซ้าย ขาขวา และลำตัว ช่วยให้เห็นความสมดุลของร่างกายได้อย่างชัดเจน
- CoreScan™ วิเคราะห์ไขมันในช่องท้อง นี่คือไฮไลท์สำคัญสำหรับคนรักสุขภาพ เครื่องมีระบบซอฟต์แวร์อัจฉริยะที่สามารถคำนวณปริมาณไขมันสะสมในช่องท้อง (Visceral Fat) ได้โดยเฉพาะ ซึ่งไขมันส่วนนี้เป็นไขมันอันตรายที่พอกอยู่รอบอวัยวะภายใน และเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ Metabolic Syndrome
นอกจากนี้ ตัวเครื่องรุ่นใหม่ยังมีเทคโนโลยี Integrated TBS 3.1 ซึ่งช่วยประเมินคุณภาพโครงสร้างภายในกระดูก (Bone Quality) เพิ่มเติมจากการวัดความหนาแน่น (Bone Density) ทั่วไป ทำให้แพทย์สามารถประเมินความแข็งแรงของกระดูกได้ลึกยิ่งขึ้น และยังรองรับการตรวจวินิจฉัยภาวะกระดูกบาง (Osteopenia) หรือภาวะกระดูกแข็งผิดปกติ (Osteopetrosis) ได้อีกด้วย
ใครบ้างที่ต้องตรวจ? เช็กกลุ่มเป้าหมายและประโยชน์ที่ได้รับ
การทำ DEXA Scan ตรวจมวลกระดูก ตรวจองค์ประกอบร่างกาย ไม่ได้จำกัดอยู่แค่กลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นเครื่องมือที่ตอบโจทย์ครอบคลุมทั้งในเชิงการรักษาสำหรับผู้ป่วย และเชิงการป้องกันสำหรับคนรักสุขภาพทั่วไป ได้แก่
- กลุ่มผู้ป่วยและกลุ่มเสี่ยงโรคกระดูกพรุน
- ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนและผู้สูงอายุ เนื่องจากการขาดฮอร์โมนเอสโตรเจนและการเสื่อมตามวัย ทำให้มวลกระดูกลดลงอย่างรวดเร็ว
- ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงกระดูกเปราะหัก ผู้ที่ต้องการประเมินความเสี่ยงล่วงหน้าเพื่อวางแผนดูแลรักษาร่วมกับแพทย์เฉพาะทางด้านต่อมไร้ท่อ โรคข้อ หรือโรคเบาหวาน
- ผู้ป่วยที่มีภาวะการดูดซึมอาหารผิดปกติ หรือภาวะการกินผิดปกติ (Eating Disorders) ซึ่งส่งผลให้ร่างกายขาดสารอาหารและแคลเซียมไปบำรุงกระดูก
- กลุ่มนักกีฬา คนออกกำลังกาย และผู้ที่ต้องการปรับรูปร่าง
- ผู้อยู่ในโปรแกรมลดน้ำหนัก ช่วยให้ทราบแน่ชัดว่า “น้ำหนักที่ลดลงไป” เป็นการลดลงของไขมัน หรือเป็นการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อกันแน่
- นักกีฬาและผู้ที่เข้าฟิตเนส ใช้ข้อมูลมวลกล้ามเนื้อแยกส่วนเพื่อนำไปวางแผนตารางการฝึกซ้อม (Performance Tracking) และจัดโปรแกรมโภชนาการได้อย่างแม่นยำและมีประสิทธิภาพสูงสุด
- กลุ่มคนรักสุขภาพเชิงรุกและคนวัยทำงาน
- ผู้ที่ต้องการตรวจเช็กไขมันแฝง แม้ว่าจะมีรูปร่างผอมหรือน้ำหนักบนตาชั่งปกติ (Skinny Fat) แต่ก็อาจมีไขมันในช่องท้องสะสมในปริมาณสูง
- ผู้ที่ต้องการประเมินความเสี่ยงโรคเรื้อรัง การทราบค่าไขมันในช่องท้องจะช่วยประเมินและป้องกันความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงโรคมะเร็งบางชนิดในอนาคต
เตรียมตัวก่อนเข้ารับบริการ DEXA Scan เพื่อความแม่นยำสูงสุด
เพื่อให้ผลการตรวจมีความถูกต้องและสะท้อนสภาพร่างกายที่แท้จริงของคุณมากที่สุด เตรียมตัวดังต่อไปนี้
| ประเภทการตรวจ | ข้อปฏิบัติและการเตรียมตัว |
|---|---|
| การตรวจมวลกระดูก (BMD) |
|
| การตรวจองค์ประกอบร่างกาย (Body Composition) |
|
ข้อควรระวังและข้อห้ามในการตรวจ
- กรณีเคยกลืนแป้งหรือฉีดสารทึบรังสี หากคุณเพิ่งเข้ารับการตรวจด้วยสารแบเรียม (Barium study) ควรเลื่อนการตรวจ DEXA ออกไปอย่างน้อย 1 สัปดาห์ หรือหากมีการฉีดสารทึบรังสี/การตรวจทางเวชศาสตร์นิวเคลียร์ ควรเว้นระยะเวลาอย่างน้อย 1-2 วันก่อนมาตรวจ
- สตรีมีครรภ์ ไม่แนะนำให้ทำในหญิงที่กำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์ แม้ว่าปริมาณรังสีจะต่ำมากก็ตาม เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของทารกในครรภ์
ขั้นตอนง่ายๆ ในห้องตรวจ สบาย ไม่เจ็บ ปลอดภัยสูง
ขั้นตอนการตรวจ DEXA Scan ตรวจมวลกระดูก ตรวจองค์ประกอบร่างกาย นั้นง่ายดาย ไม่ยุ่งยาก และไม่สร้างความเจ็บปวดใดๆ ให้แก่ผู้รับบริการเลย โดยมีลำดับขั้นตอนดังนี้
- การแต่งกาย เจ้าหน้าที่จะให้เปลี่ยนเสื้อผ้าเป็นชุดของทางโรงพยาบาล แนะนำให้ถอดชุดชั้นในที่มีโครงเหล็กออก และหลีกเลี่ยงการสวมใส่เสื้อผ้าที่มีซิปโลหะ กระดุม หรือตะขอ รวมถึงควรถอดเครื่องประดับทุกชนิดก่อนเข้าห้องตรวจ เพื่อป้องกันไม่ให้โลหะไปบดบังรังสีและรบกวนภาพถ่าย
- เตรียมพร้อมร่างกาย เข้าห้องน้ำปัสสาวะให้เรียบร้อยก่อนเริ่มตรวจ
- เข้าสู่เครื่องสแกน เจ้าหน้าที่จะให้คุณนอนราบลงบนเตียงตรวจที่มีเบาะรองนั่งนุ่มสบาย และจัดท่าทางให้เหมาะสมกับบริเวณที่จะสแกน
- ระหว่างการสแกน เครื่องสแกนจะค่อยๆ เคลื่อนผ่านร่างกายของคุณเพื่อถ่ายภาพ สิ่งที่คุณต้องทำมีเพียงแค่นอนนิ่งๆ ไม่ขยับตัว และหายใจตามปกติ เครื่องรุ่นใหม่มีเทคโนโลยีอัจฉริยะที่ช่วยปรับความเร็วตามสรีระ ช่วยให้ตรวจเสร็จไว ได้ผลแม่นยำ และลดปริมาณรังสีให้เหลือน้อยที่สุด
สรุปข้อดี ทำไม DEXA Scan จึงเป็นเครื่องมือยอดนิยมในการเช็กสุขภาพ
- ปลอดภัยและได้รับรังสีต่ำมาก ปริมาณรังสีที่ใช้ในการสแกนต่ำมากเมื่อเทียบกับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือการเอกซเรย์ทั่วไป ทำให้ปลอดภัยต่อร่างกายสูง
- ไม่เจ็บและไม่ต้องพักฟื้น เป็นการตรวจภายนอกแบบไร้บาดแผล (Non-invasive) ไม่เจ็บปวด นอนสบายตลอดการตรวจ
- รายงานผลรวดเร็วและระเอียด ให้ข้อมูลวิเคราะห์สรีระ มวลกระดูก มวลกล้ามเนื้อ และไขมันช่องท้องออกมาเป็นตัวเลขและกราฟเปรียบเทียบที่ชัดเจนภายในเวลาไม่กี่นาทีหลังตรวจเสร็จ
- เครื่องมือติดตามผล เหมาะอย่างยิ่งในการใช้ตรวจซ้ำทุกๆ 1-2 ปี เพื่อติดตามประสิทธิผลของการรักษาโรคกระดูกพรุน หรือติดตามความก้าวหน้าของการควบคุมอาหารและเพิ่มกล้ามเนื้อ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการสแกน DEXA (FAQs)
1:การสแกน DEXA ใช้เพื่อวัตถุประสงค์อะไรบ้าง?
คำตอบ: ใช้เพื่อตรวจวัดความหนาแน่นของแร่ธาตุในกระดูกเพื่อวินิจฉัยโรคกระดูกพรุนเป็นหลัก รวมถึงใช้ในการวิเคราะห์องค์ประกอบของร่างกาย (Body Composition) เพื่อดูปริมาณและการกระจายตัวของมวลกล้ามเนื้อและมวลไขมันทั่วร่างกายอย่างละเอียด
2:การตรวจ DEXA Scan ใช้เวลานานเท่าใด?
คำตอบ: โดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 10–30 นาที ขึ้นอยู่กับจำนวนบริเวณที่ต้องการประเมิน หากเป็นการตรวจองค์ประกอบร่างกายทั้งตัว อาจใช้เวลานานกว่าการตรวจเฉพาะจุดเล็กน้อย
3:ขณะตรวจจะรู้สึกเจ็บหรือไม่?
คำตอบ: ไม่เจ็บเลยแม้แต่น้อย การตรวจนี้ไม่มีการฉีดยาหรือผ่าตัดใดๆ ผู้รับบริการเพียงแค่นอนนิ่งๆ บนเตียงตรวจที่นุ่มสบายในขณะที่เครื่องสแกนเคลื่อนที่ผ่านเท่านั้น
4:ปริมาณรังสีจากเครื่อง DEXA Scan ปลอดภัยต่อร่างกายไหม?
คำตอบ: ปลอดภัยสูงมาก เนื่องจากเครื่อง DEXA Scan ใช้ปริมาณรังสีเอกซ์ในระดับที่ต่ำมาก ต่ำกว่าการถ่ายภาพเอกซเรย์ทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม หากคุณกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์ ควรแจ้งให้แพทย์หรือเจ้าหน้าที่ทราบล่วงหน้าเพื่อเลื่อนการตรวจออกไปก่อน
5:ผู้ชายจำเป็นต้องตรวจ DEXA Scan หรือไม่?
คำตอบ: จำเป็นและได้รับประโยชน์ไม่แพ้ผู้หญิง เนื่องจากผู้ชายก็มีโอกาสเกิดภาวะกระดูกบาง โรคกระดูกพรุนตามวัย หรือมีการเปลี่ยนแปลงขององค์ประกอบร่างกาย เช่น มวลกล้ามเนื้อลดลงและไขมันสะสมในช่องท้องเพิ่มขึ้น การตรวจนี้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการติดตามสุขภาพของเพศชายเช่นกัน
6:เราควรเข้ารับการตรวจ DEXA Scan บ่อยแค่ไหน?
คำตอบ: ความถี่ในการตรวจจะขึ้นอยู่กับสภาวะสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล โดยทั่วไปสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อโรคกระดูกพรุน หรือผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างการกินยารักษาภาวะกระดูกพรุน แนะนำให้เข้ารับการสแกนติดตามผลทุกๆ 1-2 ปี
หากคุณกำลังมองทางในการดูแลสุขภาพแบบเฉพาะบุคคล (Personalized Healthcare) ก้าวข้ามผ่านการดูแค่ตัวเลขน้ำหนักบนตาชั่ง แล้วมาเจาะลึกถึงโครงสร้างสรีระภายในที่แท้จริงของคุณ การตรวจ DEXA Scan วิเคราะห์มวลกระดูก ตรวจองค์ประกอบร่างกาย คือคำตอบที่ดีที่สุดในการลงทุนเพื่อสุขภาพในระยะยาว
ปรึกษาปัญหาสุขภาพ
ไม่เสียค่าใช้จ่าย
บทความทางการแพทย์ศูนย์สุขภาพนครธน, ศูนย์กระดูกและข้อ
