สมาธิสั้นและออทิสติกมีอาการต่างกันอย่างไร ต้องพบแพทย์ไหม

ความผิดปกติทางพัฒนาการของเด็กมักทำให้เกิดความสับสนระหว่างสองภาวะหลัก โดยเด็กสมาธิสั้น อาการจะเน้นไปที่การขาดความจดจ่อ หุนหันพลันแล่น และควบคุมตัวเองไม่ได้ ในขณะที่ภาวะออทิสติก อาการจะแสดงออกผ่านความบกพร่องด้านการเข้าสังคม การสื่อสาร และการยึดติดกับพฤติกรรมซ้ำ ๆ ความเข้าใจในความแตกต่างของทั้งสองภาวะอย่างถ่องแท้ จะช่วยให้ผู้ปกครองสามารถวางแผนการทำพฤติกรรมบำบัด ปรับสภาพแวดล้อม และให้การรักษาได้อย่างแม่นยำ เพื่อสนับสนุนให้เด็กสามารถพัฒนาศักยภาพและเติบโตได้อย่างสมบูรณ์

สำหรับคุณพ่อคุณแม่หลายคน การเฝ้ามองพัฒนาการของลูกน้อยเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างยิ่ง แต่ในบางครั้งอาจพบพฤติกรรมบางอย่างที่ทำให้เกิดความกังวลใจ เช่น ลูกดูไม่สบตา พูดช้า ชอบเล่นคนเดียว หรือดูซนอยู่ไม่นิ่ง ว่อกแว่กง่าย จนนำมาสู่ความสับสนว่าอาการเหล่านี้เข้าข่ายเป็นโรคสมาธิสั้นหรือออทิสติกกันแน่ ซึ่งทั้งสองภาวะมีความคาบเกี่ยวกันสูงและอาจเกิดขึ้นร่วมกันได้ การทำความเข้าใจความแตกต่างจะช่วยให้รับมือได้อย่างถูกต้อง

ทำความรู้จักภาวะออทิสติก (Autism Spectrum Disorder: ASD)

ภาวะออทิสติกเป็นความบกพร่องของพัฒนาการทางสมองที่มีผลกระทบโดยตรงต่อพฤติกรรม การสื่อสาร และการเข้าสังคมของเด็ก ความบกพร่องนี้ไม่ได้เกิดจากการเลี้ยงดูที่ไม่เหมาะสม แต่เกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมและความผิดปกติของโครงสร้างสมองตั้งแต่ในครรภ์มารดา

ออทิสติกมีกี่ประเภท และมีกี่ระดับ ?

ในปัจจุบันทางการแพทย์จัดให้ภาวะออทิสติกอยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า สเปกตรัม (Spectrum) ซึ่งหมายถึงความหลากหลายของอาการที่แต่ละบุคคลแสดงออก โดยสามารถแบ่งระดับความรุนแรงตามความต้องการความช่วยเหลือ (Levels of Support Needed) ออกเป็น 3 ระดับหลัก ดังนี้ระดับที่ 1 ต้องการความช่วยเหลือ

เด็กมีความบกพร่องเล็กน้อย สามารถสื่อสารพูดคุยและดำเนินชีวิตประจำวันได้ แต่อาจมีปัญหาในการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ไม่เข้าใจการล้อเล่น หรือพบความยากลำบากในการเริ่มต้นบทสนทนากับผู้อื่น

ระดับที่ 2 ต้องการความช่วยเหลืออย่างมาก

มีความบกพร่องปานกลาง สื่อสารด้วยคำพูดได้จำกัด มีพฤติกรรมทำอะไรซ้ำ ๆ ที่เห็นได้อย่างชัดเจนคือการปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงได้ยาก และต้องการความช่วยเหลือในการทำกิจกรรมหลายอย่างในชีวิตประจำวัน

ระดับที่ 3 ต้องการความช่วยเหลืออย่างมากที่สุด

มีความบกพร่องอย่างรุนแรง ไม่สามารถสื่อสารด้วยคำพูดหรือทำได้น้อยมาก มีพฤติกรรมซ้ำ ๆ ที่รุนแรงจนขัดขวางการดำเนินชีวิต และต้องการผู้ดูแลอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา

อาการของโรคออทิสติก

การประเมินความผิดปกติจากออทิสติกสามารถสังเกตได้จากความบกพร่อง 2 ด้านหลัก ได้แก่

• ด้านการสื่อสารและสังคม เด็กมักไม่สบตาเวลาพูดคุย ไม่หันเมื่อถูกเรียกชื่อ ไม่แสดงสีหน้าท่าทาง ไม่มีความสนใจร่วมกับผู้อื่น ไม่ชอบเล่นกับเด็กวัยเดียวกัน ไม่เข้าใจอารมณ์ความรู้สึกของบุคคลรอบข้าง หรือมีการพูดทวนคำพูดคนอื่น โดยไม่เข้าใจความหมาย
• ด้านพฤติกรรม มีพฤติกรรมทำสิ่งเดิมซ้ำ ๆ อย่างเป็นแบบแผนตายตัว เช่น การหมุนตัว เดินเขย่งเท้า สะบัดมือ นำของเล่นมาจัดเรียงเป็นเส้นตรง ยึดติดกับกิจวัตรประจำวันเดิม ๆ หากมีการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยจะเกิดความหงุดหงิดอย่างรุนแรง นอกจากนี้ยังอาจมีความไวต่อสิ่งเร้ามากเป็นพิเศษ เช่น ปิดหูเมื่อได้ยินเสียงทั่วไป หรือปฏิเสธการสัมผัสพื้นผิวบางชนิด

เด็กออทิสติกสามารถสังเกตอาการได้ตั้งแต่อายุเท่าไร ?

สัญญาณเตือนของภาวะออทิสติกสามารถเริ่มสังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนตั้งแต่อายุ 12 ถึง 18 เดือน โดยมีพฤติกรรมที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่

• การไม่ส่งเสียงอ้อแอ้ตามวัย
• ไม่มีการชี้นิ้วบอกความต้องการ
• ไม่มีการเลียนแบบท่าทางของผู้ใหญ่

ทั้งนี้ แพทย์จะสามารถให้การวินิจฉัยที่แน่นอนและแม่นยำได้ตั้งแต่อายุ 2 ขวบเป็นต้นไป ซึ่งยิ่งเข้าสู่กระบวนการรักษาเร็วเท่าใด ผลลัพธ์ในการพัฒนาทักษะก็จะยิ่งดีขึ้นเท่านั้น

แนวทางการดูแลรักษา

เป้าหมายหลักของการรักษาคือการส่งเสริมให้เด็กสามารถใช้ชีวิตด้วยตนเองและลดการพึ่งพาคนอื่น โดยใช้การบำบัดแบบผสมผสาน ได้แก่

• พฤติกรรมบำบัด มุ่งเน้นการฝึกทักษะทางสังคม การสื่อสาร และการช่วยเหลือตนเอง เพื่อลดพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมและสร้างพฤติกรรมเชิงบวก
• กิจกรรมบำบัด ช่วยปรับระบบการรับความรู้สึก (Sensory Integration) และพัฒนาการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็กและมัดใหญ่
• การแก้ไขการพูด ฝึกฝนการออกเสียง การใช้ภาษาเพื่อสื่อความหมาย และเพิ่มความสามารถในการโต้ตอบ

> กลับสารบัญ

ทำความรู้จักโรคสมาธิสั้น (Attention Deficit Hyperactivity Disorder: ADHD)

โรคสมาธิสั้นเป็นความบกพร่องทางสมองที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองส่วนหน้า (Frontal Lobe) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมสมาธิ การวางแผน และการยับยั้งชั่งใจ รวมถึงเกิดจากความไม่สมดุลของสารสื่อประสาท ทำให้เด็กมีปัญหาในการควบคุมพฤติกรรมตนเอง

โรคสมาธิสั้น มีกี่ประเภท ?

ทางการแพทย์ได้แบ่งลักษณะอาการของโรคสมาธิสั้นออกเป็น 3 ประเภทหลัก ดังต่อไปนี้

ประเภทขาดสมาธิเป็นหลัก (Predominantly Inattentive)

เด็กจะว่อกแว่กง่าย เหม่อลอย ขี้ลืม ทำของหายเป็นประจำ ขาดความรอบคอบ ทำงานผิดพลาดในรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ และไม่สามารถจดจ่อกับงานที่ต้องใช้ความคิดต่อเนื่องได้นาน

ประเภทซนและหุนหันพลันแล่นเป็นหลัก (Predominantly Hyperactive-Impulsive)

เด็กจะอยู่ไม่นิ่ง ยุกยิก ขยับตัวตลอดเวลา พูดมาก พูดแทรก ชอบโพล่งคำตอบแม้ผู้ถามยังพูดไม่จบ รอคอยคิวไม่เป็น และมักทำกิจกรรมที่โลดโผนจนเสี่ยงต่ออันตราย

ประเภทผสม (Combined Type)

เป็นประเภทที่พบได้บ่อยที่สุด โดยเด็กจะมีทั้งอาการขาดสมาธิ และอาการซน หุนหันพลันแล่น แสดงออกควบคู่กันไป

อาการของเด็กสมาธิสั้นแบบไหนต้องพาไปพบแพทย์ ?

แม้เด็กส่วนใหญ่จะซนตามวัย แต่หากพบว่าความซนนั้นเริ่มส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ควรรีบเข้ารับการประเมินจากแพทย์ที่ศูนย์สุขภาพเด็ก โรงพยาบาลนครธน โดยมีจุดสังเกตที่สำคัญ ดังนี้

• ผลการเรียนตกต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากไม่มีสมาธิฟังครูสอน ทำงานไม่เสร็จ หรือลืมส่งงาน
• มีปัญหาความสัมพันธ์กับเพื่อน มักทะเลาะ แย่งของเล่น หรือเล่นรุนแรงจนเพื่อนปฏิเสธการเล่นด้วย
• พฤติกรรมซนและหุนหันพลันแล่น นำไปสู่การเกิดอุบัติเหตุบ่อยครั้ง

ได้รับการตักเตือนจากครูที่โรงเรียนบ่อยครั้งเกี่ยวกับพฤติกรรมรบกวนในห้องเรียน เช่น ลุกเดินออกจากที่นั่งโดยไม่มีเหตุผล

แนวทางการดูแลรักษา

การรักษาโรคสมาธิสั้นต้องใช้ความร่วมมือจากครอบครัวและโรงเรียนควบคู่กันไป

• การปรับพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม จัดตารางเวลาในชีวิตประจำวันให้เป็นระบบ ลดสิ่งเร้าในห้องเรียนหรือบริเวณที่ทำการบ้าน เช่น ปิดโทรทัศน์หรือเก็บของเล่นให้พ้นสายตา
• การใช้ยา แพทย์อาจสั่งจ่ายยาในกลุ่มกระตุ้นประสาทเพื่อช่วยปรับสมดุลสารเคมีในสมอง ทำให้เด็กสามารถโฟกัสและควบคุมตัวเองได้ดีขึ้น
• การดูแลทางจิตใจ ให้ความรู้แก่ผู้ปกครองในการใช้เทคนิคเชิงบวก การชมเชยเมื่อเด็กทำดี และการตักเตือนอย่างสร้างสรรค์เพื่อลดพฤติกรรมต่อต้าน

> กลับสารบัญ

เปรียบเทียบ เด็กสมาธิสั้น vs ออทิสติกมีความแตกต่างอะไรบ้างที่สังเกตได้ชัด

พ่อแม่หลายคนมักมีคำถามว่า โรคสมาธิสั้นกับออทิสติกมีความแตกต่างกันไหม แล้วพ่อแม่จะสามารถสังเกตอาการไดอย่างไร ? ที่จริงแล้วเรามีวิธีสังเกตง่าย ๆ ดังตารางข้างล่างนี้

ลักษณะพฤติกรรม	โรคสมาธิสั้น (ADHD)	ภาวะออทิสติก (ASD)
ความต้องการทางสังคม	อยากมีเพื่อนและอยากเข้าสังคม แต่อาจเล่นรุนแรงหรือพูดแทรกจนเพื่อนเกิดความรำคาญ	หลีกเลี่ยงการปฏิสัมพันธ์ ชอบเล่นคนเดียว ไม่เข้าใจอารมณ์ของผู้อื่น และไม่รู้จักวิธีผูกมิตร
การใช้ภาษาและการสื่อสาร	สื่อสารภาษาพูดและภาษากายได้ตามวัย แต่อาจพูดมาก พูดเร็ว หรือตอบคำถามโดยไม่ฟังให้จบ	อาจมีพัฒนาการทางภาษาล่าช้า หลีกเลี่ยงการสบตา ไม่เข้าใจมุกตลก หรือพูดทวนคำพูดซ้ำ ๆ
ความสนใจและการจดจ่อ	วอกแวกง่าย ขี้เบื่อ เปลี่ยนกิจกรรมบ่อย ไม่สามารถจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้นาน ยกเว้นสิ่งที่กระตุ้นความตื่นเต้นมาก	มักหมกมุ่นและจดจ่ออยู่กับสิ่งของ หรือเรื่องที่สนใจเฉพาะเจาะจงเป็นเวลานานมากอย่างผิดปกติ
การตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลง	ไม่ชอบความจำเจ ทำสิ่งต่าง ๆ ตามอารมณ์หรือความหุนหันพลันแล่น พร้อมเปลี่ยนกิจกรรมเสมอ	ยึดติดกับกิจวัตรประจำวันเดิม ๆ หากตารางเวลาเปลี่ยนไปจะรู้สึกหงุดหงิดและต่อต้านอย่างรุนแรง

> กลับสารบัญ

ปรึกษาหมอพัฒนาการเด็ก ศูนย์สุขภาพเด็ก โรงพยาบาลนครธน

พฤติกรรมที่ดูซน ว่อกแว่ก หรือเฉยชาของลูกน้อย อาจไม่ใช่แค่เรื่องของนิสัยใจคอ แต่เป็นสัญญาณเตือนด้านพัฒนาการที่ต้องการความเข้าใจและการดูแลอย่างเหมาะสม หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นสัญญาณความเสี่ยง หรือต้องการความมั่นใจว่าลูกน้อยเติบโตสมวัยหรือไม่ แนะนำให้พามาปรึกษาหมอพัฒนาการเด็ก ที่ศูนย์สุขภาพเด็ก โรงพยาบาลนครธน

เราพร้อมให้บริการตรวจประเมินพัฒนาการ คัดกรองภาวะออทิสติกและสมาธิสั้นอย่างรอบด้าน โดยทีมแพทย์เฉพาะทางและบุคลากรผู้ชำนาญการ เพื่อวางแผนส่งเสริมศักยภาพและปรับพฤติกรรมให้ลูกน้อยเติบโตได้อย่างสมบูรณ์

ศูนย์สุขภาพเด็ก โรงพยาบาลนครธน ชั้น 2

• Facebook Fanpage: Nakornthon Hospital
• LINE Official: @nakornthon
• Tel: เบอร์ตรง 02-450-9901 หรือ 02-450-9999 ต่อ 1132-1133 (เด็กป่วย) และ ต่อ 1121-1122 (เด็กสุขภาพดี)

> กลับสารบัญ