โรคหืดในเด็ก สังเกตอาการหอบหืดในเด็ก และวิธีดูแลที่พ่อแม่ควรรู้

มลพิษทางอากาศ และสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงบ่อยในปัจจุบัน ยังคงเป็นปัญหาใหญ่ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพทางเดินหายใจของทุกคน โดยเฉพาะโรคหอบหืดในเด็ก ซึ่งเป็นหนึ่งในโรคระบบทางเดินหายใจที่สร้างความกังวลใจให้กับคุณพ่อคุณแม่เป็นอย่างมาก หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็น อาการหอบหืดในเด็ก เช่น ไอบ่อย หายใจลำบาก หรือลูกหายใจเสียงวี้ด ควรพาลูกรักไปพบกุมารแพทย์เฉพาะทางด้านระบบทางเดินหายใจทันที เพื่อรับการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างถูกต้อง ก่อนที่อาการจะรุนแรงจนเป็นอันตรายได้

โรคหืดในเด็ก คืออะไร? ทำความเข้าใจกลไกของโรคระบบทางเดินหายใจ

โรคหืดในเด็ก หรือ หอบหืด เป็นโรคที่มีการอักเสบเรื้อรังของทางเดินหายใจ ซึ่งส่งผลให้หลอดลมฝอยของผู้ป่วยเด็กมีปฏิกิริยาตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้และสิ่งแวดล้อมรอบตัวไวมากกว่าคนปกติทั่วไป เมื่อระบบทางเดินหายใจของลูกเจอสิ่งกระตุ้น เยื่อบุภายในหลอดลมจะเกิดการบวมขึ้น มีการสร้างมูกหรือเสมหะเหนียว ๆ ออกมาเป็นจำนวนมาก ประกอบกับกล้ามเนื้อหลอดลมเกิดการเกร็งตัวและหดเล็กลง ส่งผลให้หลอดลมตีบแคบอย่างรวดเร็ว ทำให้อากาศเข้าสู่ปอดได้ยากขึ้น ผู้ป่วยถึงมีอาการไอ แน่นหน้าอก หายใจเสียงวี้ด หรือมีอาการหอบหืดเหนื่อยเกิดขึ้น อาการเหล่านี้อาจจะดีขึ้นเมื่อได้รับยาขยายหลอดลมอย่างทันท่วงที

> กลับสารบัญ

สังเกตอาการหอบหืดในเด็ก สัญญาณแบบไหนที่คุณพ่อคุณแม่ต้องเฝ้าระวัง

การเฝ้าสังเกตความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจของลูกน้อยเป็นหน้าที่สำคัญของคุณพ่อคุณแม่ โดยเราสามารถแบ่งลักษณะของ อาการหอบหืดในเด็ก ออกเป็นอาการทั่วไปและสัญญาณอันตรายที่ต้องระวัง ดังนี้

1. อาการทั่วไปที่พบบ่อยของโรคหอบหืดในเด็ก
   • ไอเรื้อรัง มักจะมีอาการไอถี่ขึ้นในเวลากลางคืนหรือช่วงเช้ามืด
   • ลูกหายใจเสียงวี้ด ลมหายใจติดขัด
   • แน่นหน้าอก หอบเหนื่อย มีอาการเป็นๆ หายๆ ไม่หายขาด
   • อาการสัมพันธ์กับสิ่งกระตุ้น อาการจะกำเริบขึ้นเมื่อได้รับสิ่งกระตุ้น เช่น สารก่อภูมิแพ้ การติดเชื้อไวรัส ความเครียด ควันพิษ และมลพิษอื่น ๆ
   • พบร่วมกับอาการภูมิแพ้อื่น ๆ เช่น จมูกอักเสบภูมิแพ้, เยื่อบุตาอักเสบภูมิแพ้ หรือผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้
2. สัญญาณอันตราย! ที่ต้องรีบพาลูกส่งโรงพยาบาลทันที

   หากลูกน้อยมีอาการข้อใดข้อหนึ่งดังต่อไปนี้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉิญที่คุณพ่อคุณแม่พามาพบแพทย์โดยด่วนที่สุด

   • มีอาการชายโครงบุ๋ม หรืออกบุ๋มลึกขณะหายใจ
   • ปีกจมูกบานออกเวลาหายใจ
   • ริมฝีปาก เล็บมือ เล็บเท้า เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ำเนื่องจากขาดออกซิเจน
   • มีอาการเหนื่อยหอบรุนแรงจนพูดไม่เป็นประโยค
   • เหนื่อยจนไม่สามารถกินนมหรือน้ำได้

> กลับสารบัญ

สาเหตุและปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้โรคหืดกำเริบ

การเกิดโรคหืดในเด็กไม่ได้มีสาเหตุมาจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากส่วนผสมของปัจจัยทางพันธุกรรมและปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมร่วมกัน ดังรายละเอียดต่อไปนี้

• ปัจจัยทางพันธุกรรม เด็กที่มีประวัติสมาชิกในครอบครัวสายตรง เช่น คุณพ่อ คุณแม่ หรือพี่น้องป่วยเป็นโรคหืด หรือโรคภูมิแพ้
• การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจที่เป็นตัวเร่งที่ทำให้หลอดลมเกิดการอักเสบและกระตุ้นให้อาการหอบหืดกำเริบได้ง่ายขึ้น
• ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมและสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น แมลงสาบ เศษรังแคจากสัตว์เลี้ยง (สุนัขและแมว) ละอองเกสร/หญ้า
• สารระคายเคืองและมลพิษ อาทิ ควันบุหรี่ ควันรถยนต์ ก๊าซพิษต่าง ๆ รวมถึงมลภาวะทางอากาศร้ายแรงอย่างฝุ่น PM2.5

> กลับสารบัญ

แนวทางการวินิจฉัยโรคหืดในเด็กโดยกุมารแพทย์เฉพาะทาง

• แพทย์จะซักประวัติอาการ เช่น หายใจมีเสียงวี๊ดที่เคยมีอาการมาก่อน หรือมีอาการไอเรื้อรัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าเด็กมีอาการไอมากในเวลากลางคืน หรือสัมพันธ์กับการออกกำลังกาย
• การตรวจร่างกาย แพทย์จะฟังเสียงปอด ซึ่งอาจตรวจพบเสียงหวีด (Wheezing) ที่ทรวงอกในขณะที่เด็กหายใจ หรือ เสียงลมที่เข้าปอด
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น การทำ Skin Prick Test หรือการเจาะเลือด จะช่วยให้ทราบว่าสารก่อภูมิแพ้ชนิดใดที่เป็นตัวกระตุ้นอาการหอบหืด เพื่อให้หลีกเลี่ยงอย่างตรงจุด
• การตรวจสมรรถภาพปอดในเด็กที่มีอายุ 6 ปีขึ้นไป เพื่อวัดปริมาตรและความเร็วของลมที่เป่าออกมา เป็นการทดสอบว่าระบบทางเดินหายใจมีการอุดกั้นหรือไม่
• การตรวจภาพรังสีทรวงอก เพื่อวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ ในทรวงอกที่อาจทำให้ผู้ป่วยเด็กมีอาการไอหรือหายใจมีเสียงวี๊ดคล้ายกัน

> กลับสารบัญ

วิธีรักษาและวิธีดูแลเมื่อลูกเกิดอาการหอบเฉียบพลัน

การดูแลรักษาโรคหอบหืดในเด็ก กุมารแพทย์จะแบ่งแนวทางการดูแลรักษาออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือการใช้ยาและการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมโรค

1. การรักษาด้วยการใช้ยา
   • ยาบรรเทาอาการระยะหอบเฉียบพลัน (Quick Reliever) ได้แก่ ยาพ่นขยายหลอดลม ซึ่งเป็นยาที่จำเป็นมากเวลาที่เด็กมีอาการหอบหืดกำเริบ ยาจะออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อหลอดลมที่หดตัวให้ขยายออกได้อย่างรวดเร็ว
   • ยาควบคุมอาการ (Controller) เช่น การให้ยาพ่นสเตียรอยด์ เพื่อลดการอักเสบของหลอดลม ยาประเภทนี้ต้องใช้เป็นประจำอย่างต่อเนื่องตามแพทย์สั่ง แม้ว่าลูกจะไม่มีอาการก็ตาม
   • การรักษาโรคร่วม แพทย์จะรักษาอาการและภาวะที่เกิดร่วมกับโรคหอบหืด เช่น โรคภูมิแพ้จมูก หรือโรคโพรงจมูกอักเสบเรื้อรัง นอนกรน
2. การป้องกันและการดูแลโดยไม่ใช้ยา

   คุณพ่อคุณแม่สามารถควบคุมไม่ให้อาการกำเริบได้ด้วยการปฏิบัติตามแนวทางนี้

   • หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอย่างเคร่งครัด หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ทุกชนิด เช่น ไรฝุ่น ขนสัตว์ และหลีกเลี่ยงการสัมผัสควันบุหรี่ ควันไฟ มลพิษรอบตัว
   • รักษาความสะอาดในบ้าน หมั่นทำความสะอาดห้องนอน ซักผ้าปูที่นอนและปลอกหมอนด้วยน้ำอุ่นเป็นประจำ เพื่อลดการสะสมของไรฝุ่น
   • ดูแลสุขภาพให้แข็งแรง ส่งเสริมให้ลูกนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ล้างมือให้สะอาดอยู่เสมอ และไม่พาบุตรหลานไปในสถานที่ที่มีผู้คนพลุกพล่านเพื่อลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ ป้องกันไม่ให้ลูกเป็นหวัด เนื่องจากไข้หวัดเป็นสิ่งกระตุ้นสำคัญที่ทำให้อาการหอบหืดกำเริบเฉียบพลัน
   • รับวัคซีนป้องกัน ผู้ป่วยเด็กโรคหืดควรได้รับวัคซีนป้องกันโรคระบบทางเดินหายใจตามคำแนะนำของแพทย์ เช่น วัคซีนนิวโมคอคคัส และวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำทุกปี
   • ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม ส่งเสริมให้ลูกหมั่นออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอภายใต้คำแนะนำของแพทย์ เพื่อสร้างความแข็งแรงให้กับปอดและกล้ามเนื้อหัวใจ

> กลับสารบัญ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคหืดในเด็ก

> กลับสารบัญ

หัวใจสำคัญของการดูแลเด็กโรคหอบหืด คือการให้ความรู้แก่ครอบครัว การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น การใช้ยาอย่างสม่ำเสมอถูกต้อง และการติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อควบคุมอาการของโรคให้สงบและช่วยให้ลูกน้อยสามารถเติบโตและมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้ตามปกติ