PIVKA-II การตรวจสารบ่งชี้มะเร็งตับชนิดใหม่ เพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจคัดกรอง

มะเร็งเซลล์ตับ Hepatocellular carcinoma (HCC) ถือเป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญที่ทำให้เสียชีวิต ที่ผ่านมาการตรวจคัดกรองมะเร็งตับจะใช้การตรวจอัลตราซาวด์ ร่วมกับการตรวจสารบ่งชี้ AFP (alpha-fetoprotein) ในผู้ที่มีความเสี่ยง แต่การตรวจ AFP ในผู้ที่เป็นมะเร็งตับในระยะแรกอาจยังพบค่าเลือดปกติ ในปัจจุบันจึงได้มีการตรวจตัวบ่งชี้มะเร็งตับชนิดใหม่ ด้วยการตรวจโปรตีนชนิดหนึ่งที่เรียกว่า PIVKA-II (พิฟก้าทู) ที่สามารถวินิจฉัยมะเร็งตับในระยะแรกได้ดีกว่า AFP และถ้าตรวจทั้ง AFP ร่วมกับ PIVKA-II จะมีความถูกต้องแม่นยำมากยิ่งขึ้น

มะเร็งเซลล์ตับ (HCC) คืออะไร

มะเร็งเซลล์ตับ (Hepatocellular carcinoma; HCC) เกิดจากการกลายพันธุ์และเจริญเติบโตที่ผิดปกติของเซลล์ตับ ซึ่งผู้ป่วยส่วนใหญ่มักมีโรคที่ทำให้เกิดความผิดปกติของตับมาก่อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ป่วยที่เป็นโรคตับแข็งจากสาเหตุต่าง ๆ เช่น การดื่มสุรา หรือไวรัสตับอักเสบชนิดบีหรือซี หรือไขมันพอกตับ ทั้งนี้ผู้ป่วยส่วนหนึ่งที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง หรือไขมันพอกตับ อาจเกิดมะเร็งตับได้โดยที่ไม่จำเป็นต้องมีภาวะตับแข็งนำมาก่อน

โดยมะเร็งเซลล์ตับนั้น นับว่าเป็นมะเร็งที่พบได้เป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศไทย และมีอัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วยสูงมาก เนื่องจากไม่มีอาการในระยะแรก และมักมาพบแพทย์ในระยะแพร่กระจายแล้ว ดังนั้นการตรวจพบมะเร็งตับในระยะแรกเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้ผู้ป่วยมีโอกาสหายขาดจากโรคมากขึ้นเนื่องจากสามารถผ่าตัดได้

> กลับสารบัญ

การตรวจสารบ่งชี้ PIVKA-II คัดกรองมะเร็งตับ คืออะไร

การตรวจหาสารบ่งชี้มะเร็งชนิดใหม่จากการตรวจเลือด ด้วยการตรวจโปรตีนชนิดหนึ่งที่เรียกว่าพิฟก้าทู หรือ PIVKA-II (Protein induced by vitamin K absence or antagonist-II) สามารถวินิจฉัยมะเร็งตับในระยะแรกได้ดีกว่า AFP และการตรวจ PIVKA-II พร้อมกับ AFP (Alpha-Fetoprotein) โดยจะนำค่า PIVKA-II และ AFP ร่วมกับเพศ และอายุมาคำนวณค่า GAAD Score ช่วยในการคัดกรองมะเร็งเซลล์ตับ Hepatocellular carcinoma (HCC) ที่มีความถูกต้องแม่นยำมากยิ่งขึ้น

> กลับสารบัญ

ทำไม GAAD score สามารถตรวจคัดกรองมะเร็งตับได้ไว

สาเหตุที่ทำให้ GAAD score สามารถตรวจคัดกรองมะเร็งตับได้ไวมากนั้น คือการนำค่า DCP หรือที่เรียกอีกชื่อว่า PIVKA-II มาร่วมในการประเมิน ซึ่ง DCP เป็นโปรตีนที่สร้างมาจากเซลล์มะเร็งตับเท่านั้น จึงมีความจำเพาะอย่างมากต่อมะเร็งตับ จากการวิจัยพบว่าค่า AFP มีความไวในการวินิจฉัยมะเร็งตับระยะเริ่มต้นอยู่ที่เพียง 42% ค่า DCP มีความไวอยู่ที่ 61% แต่เมื่อใช้ GAAD score จะมีความไวสูงถึง 72% โดย ค่า GAAD Score ที่มากกว่า 2.57 เป็นต้นไป มีความเสี่ยงสูงที่อาจจะมีมะเร็งตับ ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมต่อไป (ค่าระยะเริ่มต้นคะแนนปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่ 0-10 เพื่อช่วยในการคัดกรองมะเร็งเซลล์ตับ (HCC) ระยะเริ่มต้น สามารถรายงานผลคะแนน ตั้งแต่ 1-10 มีค่า Cut off เท่ากับ 2.57)

> กลับสารบัญ

ข้อดีของ GAAD Score

• บอกความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งตับระยะเริ่มต้นได้ไวถึง 72%
• บอกความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งตับในทุกระยะได้ไวถึง 85%
• มีความจำเพาะสูงถึง 90%

การแปลผล

• ผลลบ ค่า GAAD < 2.57 แปลว่าไม่มีความเสี่ยง หรือ โอกาสเกิดมะเร็งเซลล์ตับ (HCC) ต่ำ ควรตรวจเฝ้าระวังมะเร้งเซลล์ตับทุกๆ 6 เดือน
• ผลบวกค่า GAAD > 2.57 แปลว่ามีความเสี่ยงหรือ โอกาสเกิดมะเร็งเซลล์ตับสูง ควรรับการตรวจวินิจฉัยมะเร็งตับต่อไป หรือปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง

> กลับสารบัญ

ใครควรตรวจ PIVKA-II

• ผู้ป่วยโรคตับแข็ง
• ผู้ที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี
• เพศชายอายุเกิน 40 ปี
• เพศหญิงอายุเกิน 50 ปี
• ผู้ที่ครอบครัวมีประวัติเป็นโรคมะเร็งตับ
• ผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบซีเรื้อรัง
• ผู้ที่มีผังผืดในตับ
• ผู้ที่มีไขมันพอกตับ/มีไขมันสูง และเสี่ยงต่อไขมันคั่งตับ

> กลับสารบัญ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

ข้อควรระวังในการตรวจ PIVKA-II

• ยาที่มีส่วนผสมของวิตามินเคอาจส่งผลให้ค่า PIVKA-II ลดลงได้
• ยาต้านฤทธิ์ของวิตามินเค และภาวะทางการแพทย์ที่ทำให้เกิดการขาดวิตามินเค เช่น การอุดตันของทางเดินน้ำดี หรือภาวะท่อน้ำดี อาจส่งผลให้ ค่า PIVKA-II สูงขึ้น
• ไม่ควรทดสอบ PIVKA-II ในผู้ป่วยที่ได้รับยาฤทธิ์ของวิตามินเค (วาร์ฟาริน ฯลฯ)
• ผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของไตพบว่ามีระดับ PIVKA-II สูงขึ้น ควรพิจารณาร่วมกับการตรวจระดับครีเอตินินในเลือด
• GAAD SCORE สามารถคำนวณได้ในกลุ่มเสี่ยงที่มีอายุ ≥18 ปีเท่านั้น

> กลับสารบัญ

คำถามที่พบบ่อย

1. การตรวจ PIVKA-II ดีกว่าการตรวจ AFP อย่างไร?

   ตอบ การตรวจโปรตีนชนิดหนึ่งที่เรียกว่า PIVKA-II (พิฟก้าทู) ที่สามารถวินิจฉัยมะเร็งตับในระยะแรกได้ดีกว่า มีความจำเพาะสูงเนื่องจากเป็นโปรตีนที่สร้างมาจากเซลล์มะเร็งตับเท่านั้น แต่การตรวจ AFP ในผู้ที่เป็นมะเร็งตับในระยะแรกอาจยังพบค่าเลือดปกติ

2. GAAD Score คืออะไร และช่วยเพิ่มความแม่นยำในการตรวจได้อย่างไร?

   ตอบ GAAD Score คือค่าที่ได้จากการคำนวณร่วมกันระหว่างค่า PIVKA-II, AFP, เพศ และอายุ เพื่อใช้คัดกรองมะเร็งเซลล์ตับ (HCC) ให้มีความแม่นยำยิ่งขึ้น โดยเพิ่มความไวในการตรวจพบมะเร็งตับระยะเริ่มต้นได้สูงถึง 72% และทุกระยะได้ถึง 85% โดยมีความจำเพาะสูงถึง 90% โดย ค่า GAAD Score ที่มากกว่า 2.57 เป็นต้นไป มีความเสี่ยงสูงที่อาจจะมีมะเร็งตับ ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมต่อไป

3. PIVKA-II สามารถตรวจได้ทุกคนไหม?

   ตอบ การตรวจนี้เหมาะสำหรับกลุ่มเสี่ยงที่มีอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป เช่น ผู้ป่วยโรคตับแข็ง ผู้ที่ครอบครัวมีประวัติเป็นโรคมะเร็งตับ ที่มีไขมันพอกตับ/มีไขมันสูง และเสี่ยงต่อไขมันคั่งตับ เป็นต้น

> กลับสารบัญ

มะเร็งเซลล์ตับ (HCC) ระยะเริ่มต้นมักไม่มีอาการแสดง การตรวจสารบ่งชี้ PIVKA-II ร่วมกับ AFP ช่วยในการคัดกรองมะเร็งเซลล์ตับ ให้มีความถูกต้องแม่นยำมากยิ่งขึ้น เพราะหากตรวจพบมะเร็งตับในระยะแรกจะช่วยให้ผู้ป่วยมีโอกาสหายขาดจากโรคมากขึ้น