ภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมเกิดจากอะไร ใครเสี่ยงเป็นได้บ้าง ?

โรคกระดูกสันหลังเสื่อมไม่ได้เกิดเฉพาะในผู้สูงอายุ แต่สามารถพบได้ในคนทุกวัย โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น นั่งทำงานนาน ก้มเล่นโทรศัพท์ ยกของผิดท่า หรือขาดการออกกำลังกาย อาการสำคัญที่ควรเฝ้าระวังคือปวดหลังเรื้อรัง ปวดร้าวลงแขนหรือขา ชา อ่อนแรง และเคลื่อนไหวลำบาก ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการกดทับเส้นประสาท การตรวจวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยา กายภาพบำบัด ปรับพฤติกรรม หรือการผ่าตัดในรายที่มีอาการรุนแรง จะช่วยชะลอความเสื่อม ลดอาการปวด และป้องกันผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หลายคนมักเข้าใจว่าโรคกระดูกสันหลังเสื่อม เป็นภาวะที่มักเกิดกับผู้สูงอายุเท่านั้น แต่ในความจริงแล้ว คนวัยทำงานหรือแม้แต่วัยรุ่นก็มีความเสี่ยงได้เช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ส่งผลต่อกระดูกสันหลังโดยตรง เช่น นั่งทำงานนาน ก้มเล่นโทรศัพท์เป็นประจำ หรือยกของผิดท่า

เพื่อให้เข้าใจว่าโรคกระดูกสันหลังเสื่อมใกล้ตัวกว่าที่คิด การรู้จักสาเหตุ อาการ กลุ่มเสี่ยง วิธีรักษา และแนวทางป้องกัน จะช่วยให้สามารถดูแลสุขภาพกระดูกสันหลังได้อย่างเหมาะสมในทุกช่วงวัย

โรคกระดูกสันหลังเสื่อมคืออะไร ?

โรคกระดูกสันหลังเสื่อม คือภาวะที่หมอนรองกระดูก ข้อต่อกระดูกสันหลัง หรือกระดูกบริเวณแนวสันหลังเกิดการเสื่อมสภาพ แตกหัก หรือทรุดตัวลงตามกาลเวลาและการใช้งาน ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการรับแรงกระแทกลดลง ทำให้เกิดอาการปวดหลัง เคลื่อนไหวลำบาก หรืออาจมีการกดทับเส้นประสาทร่วมด้วย ซึ่งสร้างความทุกข์ทรมานในการดำเนินชีวิตประจำวันเป็นอย่างมาก

ภาวะนี้สามารถเกิดได้ในหลายบริเวณ ดังนี้

• กระดูกสันหลังส่วนคอ มักมีสาเหตุมาจากการก้มหรือแหงนคอบ่อย ๆ ทำให้มีอาการปวดคอร้าวลงแขน
• กระดูกสันหลังส่วนอก พบได้น้อยกว่าส่วนอื่น แต่หากเกิดขึ้นมักสัมพันธ์กับท่าทางที่ไม่ถูกต้อง
• กระดูกสันหลังส่วนเอว เป็นส่วนที่พบปัญหาได้บ่อยที่สุด ทำให้มีอาการ ปวดหลังร้าวลงขา

โดยเฉพาะบริเวณเอวและคอ ซึ่งเป็นส่วนที่ต้องรับน้ำหนักและใช้งานมากที่สุดในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการบิดตัว การก้ม-เงย หรือการแบกรับน้ำหนักตัว ทำให้ทั้งสองส่วนนี้เกิดความเสื่อมสภาพได้ง่ายและรวดเร็วกว่าส่วนอื่น ๆ

> กลับสารบัญ

กระดูกสันหลังเสื่อมเกิดจากอะไร ?

หลายคนอาจตั้งคำถามว่าภาวะกระดูกเสื่อมเกิดจากอะไร โดยเฉพาะบริเวณกระดูกสันหลัง และเราจะสามารถหลีกเลี่ยงปัจจัยเหล่านั้นได้มากน้อยแค่ไหน ในความเป็นจริงแล้ว สาเหตุหลักของโรคกระดูกสันหลังเสื่อมเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ดังนี้

• อายุที่เพิ่มขึ้น เป็นปัจจัยธรรมชาติที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่ออายุมากขึ้นจะทำให้หมอนรองกระดูกสูญเสียความยืดหยุ่นและปริมาณน้ำภายในหมอนรองกระดูกลดลง
• นั่งหรือยืนท่าเดิมเป็นเวลานาน ทำให้เกิดแรงกดทับที่หมอนรองกระดูกชิ้นเดิมซ้ำ ๆ ส่งผลให้เนื้อเยื่อรอบ ๆ ขาดเลือดไปเลี้ยง
• ยกของหนัก หรือใช้งานหลังซ้ำ ๆ การแบกหามหรือก้ม ๆ เงย ๆ ในการทำงานประจำวัน ทำให้ข้อต่อกระดูกสึกหรอเร็วขึ้น
• น้ำหนักตัวเกิน น้ำหนักที่มากเกินไปทำให้กระดูกสันหลัง โดยเฉพาะส่วนเอวต้องรับแรงกดมากขึ้นตลอดเวลา
• อุบัติเหตุหรือการบาดเจ็บสะสม เนื่องจากการล้ม การกระแทก หรือการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาในอดีต อาจส่งผลให้โครงสร้างกระดูกสันหลังไม่มั่นคง
• กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวไม่แข็งแรง เมื่อกล้ามเนื้อท้องและหลังอ่อนแอ กระดูกสันหลังจึงต้องรับภาระในการพยุงร่างกายทั้งหมดเพียงลำพัง
• พันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิต โครงสร้างกระดูกที่สืบทอดทางสายเลือด รวมถึงการสูบบุหรี่ซึ่งลดการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูก ล้วนเป็นสิ่งกระตุ้นชั้นดี

> กลับสารบัญ

ทำไมคนอายุน้อยก็เป็นกระดูกสันหลังเสื่อมได้ ?

ในปัจจุบัน ไลฟ์สไตล์ของคนยุคใหม่เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้โรคกระดูกสันหลังเสื่อมพบได้เร็วขึ้นอย่างน่าตกใจ จากเดิมที่เคยคิดว่าเป็นโรคของคนแก่ แต่ตอนนี้วัยรุ่นและคนทำงานออฟฟิศกลับเดินเข้าโรงพยาบาลด้วยอาการนี้มากขึ้น โดยมีปัจจัยเสี่ยงจากพฤติกรรมยอดฮิต เช่น

• นั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์หลายชั่วโมงต่อวัน โดยมักมีพฤติกรรมการนั่งแช่อยู่กับที่ในท่าเดิม ไม่มีการลุกขยับขยาย ร่างกายจะเกิดการสะสมความเครียดที่กระดูกส่วนล่าง
• ก้มเล่นโทรศัพท์เป็นเวลานาน การก้มหน้าทำมุม 60 องศาเพื่อมองจอสมาร์ตโฟน จะเพิ่มน้ำหนักกดทับลงบนกระดูกสันหลังส่วนคอมากถึง 27 กิโลกรัมเลยทีเดียว
• ออกกำลังกายผิดท่า หรือหักโหมเกินไป การเล่นเวตเทรนนิงด้วยท่าทางที่ไม่ถูกต้อง หรือการบิดตัวอย่างรุนแรงในกีฬากลางแจ้ง
• ขาดการออกกำลังกาย วัน ๆ เอาแต่นั่งทำงาน ทำให้กล้ามเนื้อหลังอ่อนแรงและไม่สามารถช่วยพยุงกระดูกสันหลังได้
• นอนพักผ่อนไม่เพียงพอ และมีภาวะเครียดสะสม ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งตัวตลอดเวลา ส่งผลกระทบต่อระบบไหลเวียนโลหิตบริเวณกระดูกสันหลัง

แม้แต่วัยรุ่นหรือคนวัยทำงานที่ต้องนั่งเรียน นั่งทำงาน หรือขับรถนาน ๆ ก็อาจเริ่มมีภาวะหมอนรองกระดูกเสื่อมก่อนวัยได้เช่นกัน หากไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตั้งแต่วันนี้

> กลับสารบัญ

กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวัง

สำหรับคนที่มีความเสี่ยงจะเกิดอาการกระดูกสันหลังเสื่อม หรือข้อกระดูกเสื่อม มีดังต่อไปนี้

• พนักงานออฟฟิศ ที่นั่งทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน หรือกลุ่มอาการออฟฟิศซินโดรม (Office Syndrome) ที่ปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรัง
• ผู้ที่ต้องยกของหนักเป็นประจำ เช่น พนักงานขนส่งสินค้า ผู้ใช้แรงงาน หรือแม้แต่มือใหม่ที่ชอบยกของหนักในบ้าน
• ผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน กลุ่มนี้กระดูกสันหลังจะต้องทำงานหนักกว่าคนทั่วไป 2-3 เท่า
• นักกีฬา หรือผู้ที่ใช้งานร่างกายหนัก เช่น นักยกน้ำหนัก นักฟุตบอล หรือผู้ที่ต้องบิดเอี้ยวตัวอย่างรุนแรง
• ผู้สูงอายุ ซึ่งเกิดจากความเสื่อมตามธรรมชาติทางชีวภาพ
• ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคกระดูกสันหลังเสื่อม พันธุกรรมมีส่วนทำให้โครงสร้างกระดูกบางคนเสื่อมเร็วกว่าปกติ

> กลับสารบัญ

ปวดหลังแบบไหน เสี่ยงกระดูกสันหลังเสื่อม ?

หากต้องการทราบว่าตนเองเข้าข่ายหรือไม่ การสังเกตภาวะข้อกระดูกเสื่อม และเช็กอาการปวดหลังผิดปกติเบื้องต้น ถือเป็นสิ่งสำคัญมาก สำหรับอาการที่ควรระวังและไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ ได้แก่

• ปวดหลังเรื้อรัง โดยเฉพาะบริเวณคอหรือเอว เป็น ๆ หาย ๆ นานเกิน 2-3 สัปดาห์
• ปวดร้าวลงแขนหรือขา มีอาการปวดแปลบวิ่งจากคอลงไปถึงปลายมือ หรือจากเอวร้าวลงไปถึงปลายเท้า
• ชา อ่อนแรง หรือรู้สึกเหมือนไฟช็อต สัญญาณเตือนว่าเส้นประสาทเริ่มถูกกดทับอย่างรุนแรง
• ปวดมากขึ้นเมื่อนั่งนาน ยืนนาน หรือก้มตัว อาการจะเด่นชัดขึ้นเมื่อกระดูกสันหลังต้องรับแรงกดดัน
• เคลื่อนไหวลำบาก หลังตึง แข็ง โดยเฉพาะในช่วงเวลาตื่นนอนตอนเช้า ต้องใช้เวลาสักพักถึงจะขยับตัวได้
• อาการไม่ดีขึ้นแม้พักผ่อน นอนพักแล้วก็ยังรู้สึกปวดลึก ๆ อยู่ภายใน
• ปวดจนรบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิตประจำวัน เริ่มส่งผลต่อจิตใจ ทำให้นอนไม่หลับและอารมณ์แปรปรวน

> กลับสารบัญ

กระดูกสันหลังเสื่อม VS อาการปวดหลังทั่วไป ต่างกันอย่างไร ?

เพื่อความชัดเจนในการแยกแยะอาการ เราสามารถเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างโรคกระดูกสันหลังเสื่อมและอาการปวดหลังทั่วไป ได้ดังนี้

หัวข้อเปรียบเทียบ	อาการปวดหลังทั่วไป หรือกล้ามเนื้ออักเสบ	โรคกระดูกสันหลังเสื่อม
ลักษณะอาการ	ปวดเมื่อย ตึงกล้ามเนื้อ เป็นบริเวณกว้าง นวดหรือทายาแล้วรู้สึกดีขึ้น	ปวดลึก ๆ ปวดเสียวแปลบ มีอาการชา หรือปวดร้าวลงแขนหรือขา ร่วมด้วย
ระยะเวลา	มักหายได้เองภายใน 1-2 สัปดาห์ หลังจากการพักผ่อน	เป็นเรื้อรังนานกว่า 1 เดือน และอาการมักจะค่อย ๆ รุนแรงขึ้น
สาเหตุ	การใช้งานกล้ามเนื้อผิดท่าชั่วคราว หรือยกของหนักกะทันหัน	โครงสร้างกระดูก หมอนรองกระดูก หรือข้อต่อเกิดความเสียหาย
การเคลื่อนไหว	ปวดตอนขยับท่าที่บาดเจ็บ แต่ยังเคลื่อนไหวข้อต่อได้สุด	ข้อติด หลังตึง ก้มหรือบิดตัวได้จำกัด มีเสียงกรอบแกรบในข้อ
ผลกระทบ	ไม่ส่งผลต่อระบบประสาท ไม่มีอาการอ่อนแรงของแขนข	อาจกดทับเส้นประสาท ทำให้แขนขาอ่อนแรง เดินเซ หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้

> กลับสารบัญ

กระดูกสันหลังเสื่อม รักษาอย่างไร ?

แนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและอาการของผู้ป่วยแต่ละคน โดยแพทย์จะเน้นการฟื้นฟูสมรรถภาพและการลดความเจ็บปวด เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติที่สุด โดยแบ่งออกเป็น 2 แนวทางหลัก คือ

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

สำหรับผู้ป่วยในระยะเริ่มต้นถึงปานกลาง แพทย์จะแนะนำวิธีประคับประคองอาการ โดยมีดังต่อไปนี้

• ใช้ยาแก้ปวดหรือยาลดการอักเสบ เพื่อควบคุมอาการปวดในระยะเฉียบพลัน
• กายภาพบำบัด โดยการทำอัลตราซาวนด์ ดึงคอ ดึงหลัง และการใช้เครื่องมือทางการแพทย์ เพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและแกนกลางลำตัว
• ปรับพฤติกรรม ในการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การนั่ง การยืน และการยกของให้ถูกต้อง
• ควบคุมน้ำหนัก ลดการรับประทานอาหารที่ให้พลังงานสูง เพื่อลดน้ำหนักตัวและลดแรงกดต่อกระดูกสันหลัง
• ฉีดยาลดการอักเสบ หรือการบำบัดรักษาเฉพาะจุดในบางกรณี เช่น การฉีดยาเข้าโพรงประสาท (Epidural Steroid Injection)

การรักษาด้วยการผ่าตัด

ในกรณีที่มีการกดทับเส้นประสาทรุนแรง มีอาการชา แขนขาอ่อนแรง หรือรักษาด้วยวิธีอื่นอย่างเต็มที่แล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 6-12 สัปดาห์ หมอผ่าตัดกระดูกสันหลังอาจพิจารณาการผ่าตัดด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่แผลเล็ก เจ็บน้อย และฟื้นตัวเร็ว เช่น

• ผ่าตัดหมอนรองกระดูก (Discectomy) นำส่วนที่ยื่นไปกดทับเส้นประสาทออก
• ผ่าตัดขยายโพรงเส้นประสาท (Decompression) ตกแต่งกระดูกหรือเอ็นที่หนาตัวขึ้นจนเบียดเส้นประสาท
• ผ่าตัดเชื่อมกระดูกสันหลัง (Spinal Fusion) ในกรณีที่กระดูกสันหลังขาดความมั่นคงหรือเคลื่อนหลุด

นอกจากนี้ การผ่าตัดยังมีความแม่นยำและปลอดภัยสูงด้วยการใช้ระบบนำวิถีด้วยคอมพิวเตอร์ O-arm Navigation ซึ่งสามารถสร้างภาพกระดูกสันหลังแบบสามมิติแบบเรียลไทม์ ช่วยให้แพทย์มองเห็นโครงสร้างกระดูกสันหลังได้อย่างชัดเจนตลอดการผ่าตัด ส่งผลให้การวางตำแหน่งอุปกรณ์และการผ่าตัดเป็นไปอย่างแม่นยำมากยิ่งขึ้น

พร้อมกันนี้ ยังมีการลดอาการปวดหลังผ่าตัดด้วยการฉีดยาชาบริเวณรอบเส้นประสาทส่วนปลาย (Peripheral Nerve Block) ซึ่งช่วยบรรเทาอาการปวด ลดการใช้ยาแก้ปวด ส่งผลให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้เร็วขึ้น ลดระยะเวลาการนอนโรงพยาบาล และฟื้นตัวกลับสู่การใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างรวดเร็ว

> กลับสารบัญ

เคล็ดลับป้องกันกระดูกเสื่อมในทุกช่วงวัย

แม้ความเสื่อมของกระดูกตามวัย จะหลีกเลี่ยงได้ยาก แต่สามารถลดความเสี่ยงของการเกิดกระดูกสันหลังเสื่อมก่อนวัยได้ด้วยวิธีเหล่านี้

• หลีกเลี่ยงการนั่งท่าเดิมนานเกินไป ปรับเปลี่ยนอิริยาบถ ลุกขึ้นยืน เดิน หรือยืดเหยียดกล้ามเนื้อทุก ๆ 30-60 นาที
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เลือกกิจกรรมที่มีแรงกระแทกต่ำ เช่น การว่ายน้ำ เล่นโยคะ หรือการเวตเทรนนิงเบา ๆ เพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้อง
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม เพื่อไม่ให้ดัชนีมวลกาย (BMI) เกินมาตรฐาน ซึ่งจะช่วยลดภาระของกระดูกสันหลังส่วนเอวได้อย่างดีเยี่ยม
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เน้นอาหารที่มีแคลเซียมสูงและวิตามิน D เพื่อช่วยเสริมสร้างมวลกระดูกให้แข็งแรงอยู่เสมอ สำหรับกรณีภาวะกระดูกเสื่อมในผู้สูงอายุ หากรักษาด้วยการรับประทานอาหารเสริมตามแพทย์สั่ง ก็จะช่วยชะลอความเสื่อมได้ดี
• หลีกเลี่ยงการยกของหนักผิดท่า ห้ามก้มหลังลงไปยกของเด็ดขาด แต่ให้ใช้วิธีย่อเข่าลงแล้วใช้แรงจากต้นขาในการพยุงตัวขึ้นแทน
• จัดท่านั่งทำงานให้เหมาะสมตามหลัก Ergonomics โดยหน้าจอคอมพิวเตอร์ควรอยู่ในระดับสายตา เก้าอี้ต้องมีที่ซัพพอร์ตหลังส่วนล่าง และฝ่าเท้าวางราบกับพื้นพอดี

อาการปวดหลัง ชาปลายแขนปลายขา หรือความผิดปกติของการเคลื่อนไหว อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคกระดูกสันหลังเสื่อมที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกวัย แม้อาการในระยะแรกอาจดูไม่รุนแรง แต่หากปล่อยไว้อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตในระยะยาวและเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากการกดทับเส้นประสาทได้

การสังเกตอาการและเข้ารับการตรวจวินิจฉัยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมและลดโอกาสเกิดอาการเรื้อรัง

ศูนย์กระดูกสันหลัง โรงพยาบาลนครธน พร้อมให้คำปรึกษา ตรวจวินิจฉัย และดูแลรักษาโรคเกี่ยวกับกระดูกสันหลัง ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยและแพทย์เฉพาะทาง รวมถึงหมอผ่าตัดกระดูกสันหลังที่มีประสบการณ์ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

• Facebook Fanpage: Nakornthon Hospital
• LINE Official: @nakornthon
• Tel: 02-450-9999 ต่อ 1148-1149

> กลับสารบัญ