ตรวจภายใน vs อัลตราซาวด์ มดลูกและรังไข่ ต่างกันยังไง? มีอาการแบบไหนที่ต้องตรวจ

ผู้หญิงหลายคนเมื่อเริ่มมีอาการผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นอาการปวดท้องน้อย ปวดประจำเดือนรุนแรง ตกขาวผิดปกติ มีกลิ่น คัน หรือแม้แต่มีเลือดออกหลังจากมีเพศสัมพันธ์ สิ่งแรกที่มักจะทำคือการรีรอให้หายไปเอง แต่รู้หรือไม่ว่าการปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้โรคร้ายแรงลุกลามได้ ทางเลือกที่ดีที่สุดคือการเข้าพบสูตินรีแพทย์ แต่คำถามที่ตามมาและสร้างความสับสนให้ผู้หญิงส่วนใหญ่ก็คือ "เราควรเลือกตรวจภายในหรือตรวจอัลตราซาวด์ดี?" และทั้งสองวิธีนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร บทความนี้จะพาทุกคนไปเจาะลึกและไขข้อข้องใจ เพื่อให้คุณสามารถเตรียมตัวและเลือกรับการตรวจได้อย่างเหมาะสม

ตรวจภายใน คืออะไร? ตรวจอะไรได้บ้างและเหมาะกับใคร

การตรวจภายใน (Pelvic Examination) คือ วิธีการตรวจทางสูตินรีเวชที่แพทย์จะใช้เครื่องมือที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว สอดเข้าไปทางช่องคลอดเพื่อดูพยาธิสภาพและรอยโรคภายในช่องคลอดโดยตรง

สิ่งที่สามารถตรวจพบได้จากการตรวจภายใน

• ช่องคลอดและปากมดลูก แพทย์จะตรวจดูว่ามีรอยโรค ติ่งเนื้อ หรือมีการอักเสบติดเชื้อเกิดขึ้นหรือไม่
• ภาวะตกขาวผิดปกติ สามารถเก็บตัวอย่างตกขาวเพื่อนำไปส่องกล้องหรือเพาะเชื้อหาสิ่งผิดปกติ เช่น เชื้อรา หรือแบคทีเรีย
• มดลูกและรังไข่ แพทย์จะทำการใช้นิ้วมือคลำตรวจเพื่อหาภาวะมดลูกโต ก้อนเนื้องอก หรือภาวะอักเสบในอุ้งเชิงกราน
• มะเร็งปากมดลูก สามารถทำการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก (Pap Smear) ไปพร้อมกันได้

ตรวจภายในเหมาะกับใคร?

• ผู้ที่มีอาการตกขาวผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น หรือมีอาการคันช่องคลอด
• ผู้ที่มีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ผู้ที่ต้องการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก (Pap Smear) ตามรอบปี
• ผู้ที่มีอาการปวดท้องน้อย และสงสัยว่าอาจมีการอักเสบติดเชื้อของมดลูกหรือปีกมดลูก

ข้อจำกัดของการตรวจภายใน

หากผู้ป่วยมีก้อนเนื้องอกมดลูกหรือถุงน้ำรังไข่ (ซีสต์) ที่มีขนาดเล็กมาก ๆ (ต่ำกว่า 4-5 เซนติเมตร) การใช้นิ้วมือคลำตรวจอาจจะไม่พบ ซึ่งในกรณีนี้จำเป็นต้องใช้วิธีการอัลตราซาวด์เข้ามาช่วยวินิจฉัยเพิ่มเติม

> กลับสารบัญ

อัลตราซาวด์มดลูกและรังไข่ คืออะไร? มีกี่แบบและตรวจอะไรได้บ้าง

การอัลตราซาวด์มดลูกและรังไข่ (Pelvic Ultrasound) คือ การใช้คลื่นเสียงความถี่สูงส่งผ่านเข้าไปในร่างกาย เพื่อสร้างภาพจำลองของอวัยวะภายในอุ้งเชิงกรานขึ้นมาบนหน้าจอ ทำให้เห็นโครงสร้างของมดลูกและรังไข่ได้อย่างชัดเจน โดยสามารถแบ่งออกเป็น 2 วิธีหลัก ๆ ดังนี้

1. อัลตราซาวด์ทางหน้าท้อง (Transabdominal Ultrasound) เป็นการใช้หัวตรวจกดและเลื่อนบริเวณหน้าท้องภายนอก โดยก่อนเข้ารับการตรวจ คนไข้จำเป็นต้องดื่มน้ำในปริมาณมากและต้องกลั้นปัสสาวะให้กระเพาะปัสสาวะขยายตัวเต็มที่ เพื่อให้กระเพาะปัสสาวะช่วยดันมดลูกและรังไข่ขึ้นมา ทำให้แพทย์มองเห็นภาพอวัยวะภายในผ่านหน้าท้องได้อย่างชัดเจน

2. อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound) แพทย์จะใช้หัวตรวจขนาดเล็กที่มีรูปทรงเฉพาะ สอดผ่านเข้าไปในช่องคลอดเบา ๆ วิธีนี้จะให้ภาพที่คมชัดและละเอียดกว่าการตรวจทางหน้าท้องอย่างมาก ก่อนตรวจคนไข้ต้องปัสสาวะออกให้หมดก่อนตรวจ เพื่อไม่ให้กระเพาะปัสสาวะมาบดบังมดลูกและรังไข่ สามารถตรวจหาความผิดปกติได้อย่างละเอียด เช่น ถุงน้ำรังไข่ (ซีสต์) เนื้องอกรังไข่ เนื้องอกในมดลูก ความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก หรือก้อนเนื้อต่าง ๆ ภายในอุ้งเชิงกราน หรือคนที่มีข้อจำกัดไม่สามารถอัลตราซาวด์ช่องคลอดได้ สามารถใช้เครื่องมือการตรวจนี้ทางช่องทวารหนักได้ เห็นภาพชัดเจนให้ผลเหมือนอัลตราซาวด์ทางช่องคลอด

อัลตราซาวด์เหมาะกับใคร?

• ผู้ที่สงสัยว่าตนเองอาจมีเนื้องอกมดลูกหรือถุงน้ำรังไข่
• ผู้ที่มีอาการปวดท้องน้อยรุนแรง หรือปวดประจำเดือนมากผิดปกติเรื้อรัง
• ผู้ที่ต้องการตรวจเช็กความผิดปกติของมดลูก หรือติดตามภาวะมีบุตรยาก

ข้อจำกัดของการอัลตราซาวด์

คลื่นเสียงความถี่สูงไม่สามารถส่องดูรอยโรค ติ่งเนื้อ หรือการอักเสบที่เกิดขึ้นบริเวณผิวช่องคลอดและปากมดลูกได้ ดังนั้น หากคุณมีภาวะติดเชื้อในช่องคลอดหรือเป็นมะเร็งปากมดลูก การทำอัลตราซาวด์มดลูกเพียงอย่างเดียวอาจไม่ช่วยในการวินิจฉัยโรคเหล่านี้

> กลับสารบัญ

วิธีเตรียมตัวก่อนเข้ารับการตรวจ

เพื่อความแม่นยำที่สุดเพื่อให้ผลการตรวจออกมาถูกต้องและแม่นยำ ไม่ต้องเสียเวลามาตรวจซ้ำ ควรปฏิบัติตามคำแนะนำดังนี้

การเตรียมตัวก่อนตรวจภายใน

• เลี่ยงช่วงมีประจำเดือน แนะนำให้มาตรวจหลังจากที่ประจำเดือนหมดสนิทแล้วประมาณ 1 สัปดาห์
• งดสอดยา/สวนล้าง ห้ามงดสวนล้างช่องคลอด หรือใช้ยาเหน็บช่องคลอดก่อนเข้ารับการตรวจอย่างน้อย 2 วัน เพื่อไม่ให้ผลตรวจเชื้อคลาดเคลื่อน
• งดมีเพศสัมพันธ์ ควรงดการมีเพศสัมพันธ์ก่อน
• วันตรวจปัสสาวะให้เรียบร้อย ควรเข้าห้องน้ำปัสสาวะให้เรียบร้อยก่อนขึ้นเตียงขาหยั่งตรวจ

การเตรียมตัวก่อนตรวจอัลตราซาวด์มดลูกและรังไข่

• ไม่ต้องกลั้นปัสสาวะ (ในกรณีตรวจทางช่องคลอด) ควรปัสสาวะออกให้หมดก่อนตรวจ แต่หากเป็นการตรวจทางหน้าท้องจะต้องดื่มน้ำและกลั้นปัสสาวะไว้
• หลีกเลี่ยงช่วงมีประจำเดือน ควรเลือกตรวจในช่วงที่ไม่มีประจำเดือนเช่นกัน

> กลับสารบัญ

อาการแบบไหน? ที่แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจร่วมกันทั้ง 2 วิธี

ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการซับซ้อน หรือการตรวจเพียงวิธีใดวิธีหนึ่งไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้ สูตินรีแพทย์อาจแนะนำให้ทำทั้งการตรวจภายในและอัลตราซาวด์มดลูกควบคู่กันไป เพื่อความแม่นยำสูงสุดในการวางแผนรักษา ตัวอย่างอาการที่มักต้องตรวจทั้งสองอย่าง ได้แก่

• มีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด ร่วมกับมีอาการปวดท้องน้อย
• มีอาการปวดประจำเดือนรุนแรง ร่วมกับมีตกขาวผิดปกติ
• ผู้ที่เคยตรวจพบว่ามีเนื้องอกมดลูก และอยู่ระหว่างช่วงติดตามผลการรักษา

> กลับสารบัญ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

> กลับสารบัญ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

หากคุณกำลังเผชิญกับอาการผิดปกติทางระบบสืบพันธุ์สตรี ไม่ว่าจะเป็นอาการปวดท้องน้อย ตกขาวผิดปกติ หรือปวดประจำเดือน และยังไม่แน่ใจว่าอาการที่เป็นอยู่ควรเลือกตรวจภายในหรืออัลตราซาวด์ดี ก็ไม่จำเป็นต้องกังวลใจไป สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการเข้าพบสูตินรีแพทย์เพื่อเล่าอาการอย่างละเอียด แพทย์จะเป็นผู้ประเมินและให้คำแนะนำที่เหมาะสมที่สุดว่าควรตรวจด้วยวิธีใด เพื่อให้ได้ผลการวินิจฉัยที่แม่นยำและได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที