สาเหตุมะเร็งทางพันธุกรรม VS มะเร็งจากพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

โรคมะเร็งสามารถเกิดได้จากทั้งปัจจัยทางพันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิต โดยโรคมะเร็งพันธุกรรมเกิดจากยีนก่อโรคมะเร็งที่ถ่ายทอดภายในครอบครัว ส่วนพฤติกรรมเสี่ยงมะเร็งมักเกี่ยวข้องกับการสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ รับประทานอาหารไม่เหมาะสม พักผ่อนน้อย และขาดการออกกำลังกาย การเข้าใจปัจจัยเสี่ยงทั้งสองด้านจะช่วยให้สามารถดูแลสุขภาพ วางแผนป้องกัน และตรวจคัดกรองโรคมะเร็งได้อย่างเหมาะสม

เมื่อคนในครอบครัวเป็นโรคมะเร็ง หลายคนมักสงสัยว่าโรคนี้สามารถถ่ายทอดทางสายเลือดได้หรือไม่ แต่หากพูดถึงข้อเท็จจริง มีเพียงร้อยละ 5-10 เท่านั้นที่มีสาเหตุมาจากพันธุกรรม ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของยีนก่อโรคมะเร็งที่สามารถส่งต่อจากพ่อแม่สู่ลูกได้ ทำให้ผู้ที่มียีนนี้มีความเสี่ยงเกิดโรคสูงกว่าคนทั่วไป โดยมักเริ่มมีอาการก่อนอายุ 50 ปี อย่างไรก็ตาม การได้รับยีนพันธุกรรมไม่ได้การันตีว่าจะต้องป่วยเป็นมะเร็งเสมอไป ดังนั้น การตระหนักรู้ถึงประวัติสุขภาพครอบครัว ควบคู่กับการดูแลตัวเองเพื่อลดพฤติกรรมเสี่ยงมะเร็งจึงเป็นแนวทางสำคัญที่จะช่วยให้ประเมินความเสี่ยงและวางแผนป้องกันดูแลสุขภาพเชิงรุกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

พฤติกรรมเสี่ยงโรคมะเร็งและสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อการเกิดโรค ภัยเงียบที่สร้างขึ้นเอง

ในทางกลับกัน โรคมะเร็งส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 90-95 เกิดจากปัจจัยภายนอกที่ไม่เกี่ยวข้องกับการถ่ายทอดทางพันธุกรรม โดยมีพฤติกรรมเสี่ยงมะเร็งเป็นตัวกระตุ้นหลักในการทำให้เซลล์ปกติเกิดการกลายพันธุ์และเจริญเติบโตอย่างควบคุมไม่ได้ พฤติกรรมเหล่านี้มักสะสมมาเป็นเวลานานจนก่อให้เกิดโรคในที่สุด โดยมีปัจจัยกระตุ้นที่สำคัญ ได้แก่

• การบริโภคอาหาร : อาหารปิ้งย่างไหม้เกรียม อาหารแปรรูป ไขมันสูง และเนื้อแดงปริมาณมาก เพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็งระบบทางเดินอาหาร
• การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์ : สารเคมีในบุหรี่เป็นสารก่อมะเร็งรุนแรงที่ส่งผลต่ออวัยวะภายในร่างกาย ส่วนแอลกอฮอล์เชื่อมโยงโดยตรงกับมะเร็งตับและมะเร็งเต้านม
• ความเครียดและพักผ่อนน้อย : ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานลดลง เปิดโอกาสให้เซลล์ผิดปกติเจริญเติบโต
• ภาวะอ้วนและขาดการออกกำลังกาย : ส่งผลให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและระดับฮอร์โมนที่ผิดปกติ เอื้อต่อการเกิดโรคมะเร็ง
• สิ่งแวดล้อมและการติดเชื้อ : การสัมผัสมลพิษ สารเคมี หรือการติดเชื้อไวรัส เช่น ไวรัสเอชพีวี ไวรัสตับอักเสบบีหรือซี เป็นปัจจัยเร่งให้เซลล์เปลี่ยนแปลงรูปร่างจนกลายเป็นมะเร็งร้าย

> กลับสารบัญ

โรคมะเร็งกลุ่มไหนที่อาจเกิดจากพันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิต ?

เมื่อเปรียบเทียบชนิดของโรคมะเร็ง จะพบว่า โรคมะเร็งบางกลุ่มมีความเด่นชัดในการถ่ายทอดสู่คนในครอบครัว ในขณะที่บางกลุ่มเป็นผลพวงจากพฤติกรรมอย่างชัดเจน

• โรคมะเร็งที่เด่นชัดทางพันธุกรรม : ได้แก่ มะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก และมะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งกลุ่มนี้สามารถตรวจพบยีนกลายพันธุ์ที่ส่งต่อกันมาได้ค่อนข้างชัดเจน เช่น ยีน BRCA1 และ BRCA2 ซึ่งมักเป็นสาเหตุหลักในกลุ่มมะเร็งที่พบบ่อยในผู้หญิง รวมถึงพบมะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรม
• โรคมะเร็งที่เด่นชัดจากพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม : ได้แก่ มะเร็งปอด มะเร็งตับ และมะเร็งปากมดลูก รวมถึงกลุ่มมะเร็งที่พบบ่อยในผู้ชายหลายชนิดที่มีสาเหตุมาจากการใช้ชีวิตประจำวันที่สะสมความเสี่ยงมาอย่างยาวนาน

> กลับสารบัญ

โรคมะเร็งทางพันธุกรรมกับโรคมะเร็งจากพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมมีความแตกต่างกันอย่างไร และตรวจได้จากวิธีไหนบ้าง ?

ลองมาดูกันว่าระหว่างมะเร็งทางพันธุกรรม VS มะเร็งจากพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม สาเหตุของการเกิดโรคมีความแตกต่างกันอย่างไรบ้าง

ตรวจคัดกรองมะเร็งได้จากวิธีไหนบ้าง ?

การตรวจคัดกรองมะเร็งสามารถเลือกให้เหมาะสมกับสาเหตุและความเสี่ยงของแต่ละบุคคล ดังนี้

1. ตรวจหามะเร็งทางพันธุกรรม

ใช้วิธีวิเคราะห์รหัสพันธุกรรมผ่านการเจาะเลือดหรือเก็บตัวอย่างน้ำลาย เพื่อค้นหาความเสี่ยงของการเกิดโรคมะเร็งที่ส่งต่อผ่านทางพันธุกรรม เช่น ยีน BRCA สำหรับมะเร็งเต้านม หรือกลุ่ม Lynch Syndrome สำหรับโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ เพื่อช่วยคาดการณ์ความเสี่ยงที่แฝงอยู่ ตั้งแต่ก่อนโรคแสดงอาการ

2. ตรวจหามะเร็งจากพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

เน้นตรวจหาความผิดปกติของอวัยวะต่าง ๆ ตามช่วงอายุและพฤติกรรมเสี่ยงมะเร็ง ได้แก่

• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบใช้รังสีต่ำ : ตรวจคัดกรองมะเร็งปอด เหมาะสำหรับผู้ที่สูบบุหรี่จัด
• แมมโมแกรม ตรวจคัดกรองมะเร้งเต้านม
• ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ : ตรวจหาติ่งเนื้อที่อาจพัฒนากลายเป็นมะเร็ง
• อัลตราซาวนด์ช่องท้อง : ตรวจหาความผิดปกติของตับและอวัยวะภายใน
• เจาะเลือดหาสารบ่งชี้มะเร็ง : เพื่อประเมินค่าความผิดปกติเบื้องต้นของร่างกาย
• PAP Smear และ HPV DNA ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

> กลับสารบัญ

5 เช็กลิสต์สัญญาณบ่งชี้ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจยีนมะเร็งพันธุกรรม ?

ผู้ที่ไม่มีความเสี่ยงอาจไม่จำเป็นต้องเข้ารับการตรวจยีนทุกราย แต่หากคุณมีลักษณะตรงกับเช็กลิสต์ดังต่อไปนี้ ควรพิจารณาเข้ารับคำปรึกษาจากแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงทางพันธุกรรม

1. มีญาติสายตรงป่วยเป็นมะเร็งก่อนอายุ 50 ปี
2. มีประวัติป่วยซ้ำซ้อน ญาติป่วยเป็นมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคน หรือบุคคลเดียวพบมะเร็งหลายชนิ
3. มีประวัติมะเร็งกลุ่มเสี่ยงที่เชื่อมโยงกันในครอบครัว เช่น มะเร็งเต้านมร่วมกับรังไข่ หรือ ลำไส้ใหญ่ร่วมกับเยื่อบุโพรงมดลูก
4. พบมะเร็งชนิดหายากในครอบครัว เช่น มะเร็งเต้านมในผู้ชาย
5. ตนเองเคยเป็นมะเร็งที่อวัยวะคู่ทั้งสองข้าง ไม่ว่าจะพร้อมกันหรือต่างเวลา เช่น มะเร็งเต้านมหรือมะเร็งไตทั้งสองข้าง

ไม่ว่าโรคมะเร็งจะเกิดจากพันธุกรรมที่ส่งต่อมาตามสายเลือด หรือเกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตและสิ่งแวดล้อมรอบตัว สิ่งสำคัญที่จะช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าสู่กระบวนการดูแลรักษาอย่างทันท่วงทีและลดความรุนแรงของโรค คือการตรวจพบความผิดปกติในระยะเริ่มต้น รวมถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงควบคู่ไปกับการตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ เช่น การตรวจคัดกรองโรคมะเร็งเต้านมและโรคมะเร็งปากมดลูก หากมีความกังวลเกี่ยวกับประวัติสุขภาพของคนในครอบครัว หรือต้องการวางแผนดูแลสุขภาพเชิงรุก สามารถเข้ารับการปรึกษาเรื่องโรคมะเร็งกับทีมแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมเฉพาะบุคคลได้ทันที

นัดหมายหรือติดต่อสอบถามรายละเอียด ศูนย์มะเร็ง โรงพยาบาลนครธน ชั้น 1

• Facebook Fanpage: Nakornthon Hospital
• LINE Official: @nakornthon
• Tel: 02-450-9999 ต่อ 1233

> กลับสารบัญ